Wet & regelgeving
Dual-use goederen: wat ze zijn en de vergunningplicht
Laatst herzien 6 min lezen
In het kort
Dual-use goederen, oftewel producten voor tweeërlei gebruik, zijn goederen, software en technologie met zowel een civiele als een militaire toepassing. Voor de uitvoer ervan buiten de EU is doorgaans een exportvergunning nodig, geregeld in de EU-dual-useverordening (2021/821). Voor de meest gevoelige goederen (bijlage IV) geldt dat zelfs binnen de EU. Via de catch-all kan de overheid ook voor niet-gelijste goederen een vergunning eisen als die voor verkeerde doelen dreigen te worden gebruikt.
Wat zijn dual-use goederen?
Dual-use goederen, in het Nederlands producten voor tweeërlei gebruik, zijn goederen, software en technologie die zowel civiel als militair kunnen worden gebruikt. Het gaat vaak om alledaags ogende producten: bepaalde elektronica, sensoren, machines, chemicaliën of software die in een fabriek thuishoren, maar net zo goed in een wapensysteem kunnen belanden. Juist die dubbele toepassing maakt ze gevoelig.
Omdat zulke goederen kunnen bijdragen aan wapenprogramma's, controleert de EU de uitvoer ervan. De kaders staan in de Europese dual-useverordening, Verordening (EU) 2021/821, die een bijlage met gecontroleerde producten bevat. Staat een product op die lijst, dan gelden er regels voor de export ervan.
Wanneer geldt de vergunningplicht?
Of je een exportvergunning nodig hebt, hangt af van het product en de bestemming. De hoofdlijn voor gelijste dual-use goederen:
| Situatie | Vergunning nodig? |
|---|---|
| Uitvoer naar een land buiten de EU | Ja, doorgaans een exportvergunning |
| Overdracht binnen de EU (gewone dual-use) | Meestal niet |
| Meest gevoelige goederen (bijlage IV), ook binnen de EU | Ja |
| Niet-gelijst goed, maar catch-all van toepassing | Ja, na mededeling van de overheid |
Voor de uitvoer van gelijste dual-use goederen naar een bestemming buiten de EU is in de regel een vergunning vereist. Binnen de EU is dat meestal niet nodig, met als uitzondering de meest gevoelige goederen die op bijlage IV van de verordening staan: die vragen ook bij een overdracht binnen de EU om toestemming. Welk regime precies geldt, bepaal je aan de hand van het concrete product en de bestemming.
Voor de export van gelijste goederen voor tweeërlei gebruik naar een land buiten de EU is doorgaans een exportvergunning verplicht. Voor de meest gevoelige goederen (bijlage IV van de dual-useverordening) geldt dat zelfs binnen de EU.
Bron: Rijksoverheid, exportcontrole strategische goederen (dual-use)
De catch-all: ook zonder vermelding op de lijst
Een product dat niet op de dual-uselijst staat, is niet automatisch vrij. Via de catch-all, ook wel de ad-hoc-vergunningplicht, kan de overheid alsnog een vergunning eisen voor een niet-gelijst goed. Dat gebeurt als er aanwijzingen zijn dat het bestemd is, of kan zijn, voor massavernietigingswapens of voor militair gebruik in een land onder een wapenembargo. Je krijgt daarover een formele mededeling van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Een onverdacht product kan toch vergunningplichtig zijn
Dual-use, sancties en omzeiling
De dual-useregels en de sanctieregels lopen in elkaar over. De EU-sanctiepakketten tegen Rusland beperken of verbieden de export van dual-usegoederen en geavanceerde technologie, en juist deze producten staan centraal bij omzeiling via derde landen. Een product kan daardoor tegelijk onder de dual-useverordening en onder een sanctieverordening vallen.
Voor exporteurs van gevoelige goederen sluit hier de verplichte no-Russia-clausule op aan: bij verkoop aan een derde land moet je doorverkoop of gebruik in Rusland contractueel verbieden. Zo proberen de regels te voorkomen dat legitieme leveringen via een omweg toch in verkeerde handen vallen.
Wat Sanctiescan wel en niet doet
Meer weten over de regels die voor jou gelden? Lees de Sanctiewet 1977 of de Wwft uitgelegd, of doe een gratis check op je zakenpartner.
Veelgestelde vragen
Wat zijn dual-use goederen?
Dual-use goederen, oftewel producten voor tweeërlei gebruik, zijn goederen, software en technologie met zowel een civiele als een militaire toepassing. Denk aan bepaalde elektronica, machines, chemicaliën of software die normaal civiel zijn, maar ook in wapens of militaire systemen kunnen worden gebruikt. De Europese dual-useverordening bevat een lijst van deze producten.
Heb ik een vergunning nodig om dual-use goederen te exporteren?
Voor de uitvoer van gelijste dual-use goederen naar een land buiten de EU is doorgaans een exportvergunning verplicht. Binnen de EU is dat meestal niet nodig, behalve voor de meest gevoelige goederen op bijlage IV van de verordening. Of een vergunning nodig is, hangt af van het product en de bestemming.
Wat is de catch-all-bepaling?
De catch-all, ook wel ad-hoc-vergunningplicht, houdt in dat de overheid ook voor een product dat niet op de dual-uselijst staat een vergunning kan eisen. Dat gebeurt als er aanwijzingen zijn dat het goed bestemd is of kan zijn voor massavernietigingswapens of voor militair gebruik in een land onder een wapenembargo. Je krijgt daarover een formele mededeling.
Wie regelt de exportvergunning voor dual-use in Nederland?
De exportcontrole op strategische goederen valt onder het Ministerie van Buitenlandse Zaken; de Douane en de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer (CDIU) verzorgen de uitvoering en de afhandeling van vergunningen. Bij een catch-all stelt het ministerie je via een formeel besluit op de hoogte.
Wat heeft dual-use met sancties te maken?
Dual-usegoederen staan centraal in de exportbeperkingen tegen Rusland: de EU-sanctiepakketten verbieden of beperken de uitvoer ervan, en ze worden vaak gebruikt bij omzeiling via derde landen. De vergunningplicht en de sanctieregels werken hier samen; een product kan zowel onder de dual-useverordening als onder een sanctieverordening vallen.
Lees ook
Een zakenpartner screenen: stappenplan in 6 stappen
Hoe controleer je een nieuwe klant of leverancier op sancties en risico's? Een praktisch stappenplan voor het mkb, van naam tot vastgelegd dossier.
Wwft uitgelegd: moet jij als mkb'er screenen?
Wat is de Wwft, wie is Wwft-plichtig, en wat betekent de Sanctiewet voor het mkb? Heldere uitleg zonder jargon, met wat je concreet moet doen.
EU, OFAC en UK: de sanctielijsten vergeleken
Wat is het verschil tussen de EU-, de Amerikaanse (OFAC) en de Britse sanctielijst, en welke gelden voor Nederlandse bedrijven? Een heldere vergelijking.
Screen je zakenpartner, gratis
Doe een check tegen negen officiële sanctielijsten. Geen account nodig.