Begrippenlijst: sancties, Wwft en due diligence

De begrippen staan logisch gegroepeerd: eerst de sanctiekern, dan het proces van cliëntenonderzoek, vervolgens de partijen en personen die je in beeld brengt, en tot slot de bronnen en registers waartegen je controleert. Wil je weten welke bronnen Sanctiescan precies gebruikt, kijk dan op de pagina bronnen.

Sancties en regelgeving

Sanctie

Een dwingende maatregel die een overheid of internationale organisatie oplegt om een land, organisatie of persoon onder druk te zetten, bijvoorbeeld vanwege oorlog, mensenrechtenschendingen of terrorisme. Financiële sancties betekenen meestal dat tegoeden bevroren worden en dat je geen geld of middelen ter beschikking mag stellen aan de gesanctioneerde partij.

Sanctielijst

De officiële opsomming van personen, groepen en entiteiten waartegen sancties gelden. Met wie op zo'n lijst staat, mag je geen zaken doen. De bekendste lijsten zijn de EU-geconsolideerde sanctielijst, de Amerikaanse OFAC-lijsten en de UK Sanctions List. Sanctiescan controleert een naam tegen deze officiële lijsten.

Sanctieprogramma

Een samenhangend pakket sancties dat zich richt op een specifiek land of thema, bijvoorbeeld het Rusland-regime of sancties tegen terrorisme. Eén persoon of bedrijf kan onder meerdere programma's vallen. Het programma legt uit waarom iemand op een lijst staat en welke beperkingen precies gelden.

Sanctiewet 1977

De Nederlandse wet die internationale sancties (van de VN en de EU) in Nederland bindend maakt en handhaaft. De Sanctiewet geldt voor alle organisaties in Nederland, niet alleen voor financiële instellingen: niemand mag zaken doen met een gesanctioneerde partij. Zie ook de uitleg over de Wwft.

Wwft

De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme. Deze wet verplicht aangewezen beroepsgroepen, de zogenoemde poortwachters, tot cliëntenonderzoek en het melden van ongebruikelijke transacties. De Wwft is de Nederlandse uitwerking van de Europese anti-witwasregels. Lees de volledige uitleg in Wwft uitgelegd.

OFAC

Het Office of Foreign Assets Control, het sanctieonderdeel van het Amerikaanse ministerie van Financiën. OFAC stelt de Amerikaanse sanctielijsten op en beheert ze. Hoewel het Amerikaanse regels zijn, raken ze via secundaire sancties ook niet-Amerikaanse bedrijven zodra er een link met de VS is, zoals betaling in dollars of Amerikaanse onderdelen.

SDN-lijst

De Specially Designated Nationals and Blocked Persons List: de Amerikaanse kernlijst van OFAC. Met personen en entiteiten op deze lijst mogen Amerikaanse partijen, en vaak ook hun tegenpartijen, geen zaken doen. Tegoeden van wie op de SDN-lijst staat, worden in de VS bevroren.

EU-geconsolideerde sanctielijst

De officiële, samengevoegde lijst van alle personen, groepen en entiteiten waartegen de EU financiële sancties heeft ingesteld. Deze lijst is rechtstreeks bindend voor Nederlandse bedrijven. Alleen het EU-Publicatieblad is juridisch leidend; de geconsolideerde lijst volgt dat. Sanctiescan spiegelt deze bron, zie bronnen.

UK Sanctions List (FCDO/OFSI)

De zelfstandige Britse sanctielijst, opgesteld door het Foreign, Commonwealth & Development Office (FCDO) en gehandhaafd door OFSI. Sinds de Brexit voert het VK een eigen sanctiebeleid, met een uitgebreid Rusland-regime inclusief schepen. Het VK sanctioneert soms anders en sneller dan de EU, wat de dekking vergroot.

Secundaire sancties

Sancties die ook gelden voor partijen buiten het sanctionerende land. Vooral de VS past dit toe: een niet-Amerikaans bedrijf dat zaken doet met een gesanctioneerde partij kan zelf getroffen worden, bijvoorbeeld door afsluiting van het Amerikaanse financiële systeem. Hierdoor raken OFAC-sancties ook Nederlandse ondernemers.

EU 50%-regel

De regel dat een bedrijf dat zelf niet op een sanctielijst staat, tóch onder sancties valt als het voor 50% of meer eigendom is van, of onder zeggenschap staat van, een gesanctioneerde partij. Daarom is het niet genoeg om alleen de bedrijfsnaam te checken: je moet ook de eigenaren, de UBO's, in beeld brengen.

Omzeiling en u-bochtland

Omzeiling is het bewust ontwijken van sancties, bijvoorbeeld door goederen via een derde land te laten lopen. Een u-bochtland is zo'n tussenstation: een land waar gesanctioneerde goederen of geldstromen langs worden geleid om de werkelijke bestemming te verbergen. Een levering aan een onverdacht land die uiteindelijk in een gesanctioneerd land belandt, is een klassiek omzeilingsrisico.

Cliëntenonderzoek en proces

Cliëntenonderzoek (CDD)

Customer Due Diligence: het onderzoek dat je doet om te weten met wie je zaken doet. Je stelt de identiteit van de klant vast, achterhaalt de uiteindelijk belanghebbenden en beoordeelt het risico. Hoe diep je gaat, hangt af van dat risico. CDD is de basisverplichting onder de Wwft.

Verscherpt cliëntenonderzoek (EDD)

Enhanced Due Diligence: een diepere vorm van onderzoek bij een verhoogd risico, bijvoorbeeld bij een PEP, een ondoorzichtige eigendomsstructuur of een tegenpartij in een risicovol land. Je vraagt dan extra informatie op, zoals de herkomst van het vermogen, en legt je beoordeling steviger vast.

Risicogebaseerde benadering

Het uitgangspunt dat je je controle afstemt op het risico: licht waar het risico laag is, grondig waar het hoog is. Niet elke klant hoeft dezelfde diepgang. De risicogebaseerde benadering is de kern van de Wwft en voorkomt dat je overal even zwaar (of even licht) op controleert.

Audit trail

Het vastgelegde spoor van wat je hebt gecontroleerd: welke bron, op welke datum, met welke uitkomst en welke beoordeling. Een goede audit trail laat achteraf zien dat je zorgvuldig hebt gehandeld, ook als een tegenpartij later toch een probleem blijkt. Elke check in Sanctiescan wordt met bron en peildatum vastgelegd als bewijs.

Partijen en personen

UBO (uiteindelijk belanghebbende)

De Ultimate Beneficial Owner: de natuurlijke persoon die uiteindelijk eigenaar is van of zeggenschap heeft over een organisatie, in de regel vanaf meer dan 25% van de aandelen of stemrechten. Bij een keten van vennootschappen kijk je door de bv's heen tot je bij een mens uitkomt. Lees meer in Wat is een UBO.

PEP (politiek prominent persoon)

Een Politically Exposed Person: iemand met een prominente publieke functie, zoals een minister, parlementslid, rechter of bestuurder van een staatsbedrijf, plus naaste familie en zakelijke relaties. Een PEP vraagt om extra aandacht omdat de functie corruptierisico met zich mee kán brengen. Een PEP is geen verdenking en geen beschuldiging, alleen een reden voor zorgvuldiger onderzoek. Lees meer in Wat is een PEP.

Poortwachter

Een beroepsgroep die door de Wwft is aangewezen om misbruik van het financiële stelsel tegen te gaan. Denk aan banken, notarissen, accountants, advocaten, makelaars en handelaren in waardevolle goederen. Poortwachters moeten cliëntenonderzoek doen en ongebruikelijke transacties melden bij de FIU-Nederland.

FATF

De Financial Action Task Force, een intergouvernementeel orgaan dat in 1989 werd opgericht om witwassen en terrorismefinanciering wereldwijd te bestrijden. De FATF stelt internationale standaarden op, samengevat in de 40 aanbevelingen. Nederland heeft die aanbevelingen verwerkt in de Wwft.

Bronnen, registers en treffers

VIES

Het VAT Information Exchange System: de officiële EU-dienst die controleert of een btw-identificatienummer geldig is en, waar de lidstaat dat vrijgeeft, de bijbehorende naam en het adres toont. Het bevestigt dat een tegenpartij echt bestaat, een sterk bewijsstuk voor je Wwft-administratie. Zie bronnen.

KvK Handelsregister

Het officiële Nederlandse register van de Kamer van Koophandel. Hierin staat of een Nederlandse partij bestaat, wat de officiële naam en het KvK-nummer zijn, in welke plaats het bedrijf gevestigd is en of de inschrijving nog actief is. Voor NL-tegenpartijen is de KvK de gezaghebbende bron of een bedrijf echt en actief is.

Centraal Insolventieregister (CIR)

Het officiële register van faillissementen, surseances van betaling en schuldsaneringen, bijgehouden door de Rechtspraak. Het is hét signaal dat een tegenpartij financieel in de problemen zit en helpt voorkomen dat je zaken doet met een failliete of bijna-failliete partij.

Adverse media (negatief nieuws)

Negatieve berichtgeving over een persoon of bedrijf, zoals nieuws over fraude, een onderzoek of een schandaal. Het kan een vroeg waarschuwingssignaal zijn dat een formele sanctielijst nog niet toont. Adverse media is ruisgevoelig en nooit een conclusie: het is een aanleiding om beter te kijken, niet om af te wijzen.

False positive (valse treffer)

Een treffer die bij nader inzien niet klopt: de naam komt overeen met iemand op een lijst, maar het gaat om een andere persoon, een naamgenoot. False positives horen erbij bij naam-gebaseerd zoeken. Daarom toont Sanctiescan bij elke treffer de bron en, waar bekend, de geboortedatum, zodat jij kunt beoordelen of het echt om dezelfde persoon gaat.

Alias en transliteratie

Een alias is een andere naam of schrijfwijze waaronder dezelfde persoon bekendstaat. Transliteratie is het omzetten van een naam uit een ander schrift, zoals het Arabische of Cyrillische, naar onze letters, wat meerdere spellingen oplevert. Sanctielijsten nemen aliassen en transliteraties op, zodat een treffer niet wordt gemist door een afwijkende schrijfwijze.